Bu 3 farklı ortamda çoğu zaman birbirinden bağımsız ve farklı fiyatlar oluşmakta ve fiyat seviyelerinde ciddi dalgalanmalar yaşanıyor. Palmiye yağından sonra dünyanın en fazla üretilen tarımsal emtiası olan kauçuk hammaddesinin fiyatını etkileyen birçok faktör bulunuyor:

Arzı etkileyen önemli faktörler:

• Doğal kauçuk arzı için üretici ülkelerde üretimi azaltacak veya geciktirecek doğal afetler – aşırı yağış, fırtına, sel
• Sentetik kauçuk arzı için dünya üzerindeki kurulu üretim kapasitesi ve kapasite kullanımındaki değişimler örneğin yeni petrokimya tesislerinin faaliyete geçmesi
• Dünya üretiminde söz sahibi olan ülkelerin veya uluslararası kuruluşların örneğin ITRC – International Tripartite Rubber Council veya IRCO – International Rubber Consortium Limited gibi üretim, stok ve ihracat miktarları konusunda karar alması
• Üretim verimliliğinin iyileştirilmesi ve üretim teknolojilerinde yaşanan gelişmeler

Talebi etkileyen önemli faktörler:

• Dünya ekonomisi büyüme hızı
• Çin ekonomisi büyüme hızı – Çin tek başına dünyadaki doğal kauçuk tüketiminin %40’ını gerçekleştirmektedir
• Araç ve araç lastiği satışları – Michelin ve Goodyear firmaları birlikte dünyadaki doğal kauçuk satın almasının %60’ını gerçekleştiriyor
• Dünya ticaret hacmini etkileyecek siyasal kararlar, örneğin Amerika ve Çin arasındaki ticaret savaşları
• Üretimde söz sahibi ülkelerin para birimlerinin Amerikan Doları karşısındaki hareketleri – halen kauçuk fiyatları tüm dünyada Amerikan Doları birimi olarak ifade edilmektedir

Kauçuk fiyatlarındaki hareketler:

Geçtiğimiz 20 yılda kauçuk fiyatlarında aşağıdaki değişimler yaşandı:

1. 2000-2002 yılları arasında çok düşük fiyatlar geçerli oldu, 2000 yılında doğal kauçuk fiyatı $500/ton civarına düşerek tüm zamanların en düşük seviyesinde seyretti
2. 2003-2007 arasında fiyatlar yeniden yükseliş trendine girdi
3. 2008 yılında yaşan global kriz fiyatları olumsuz etkiledi ve düşüşe sebep oldu
4. 2010 yılındaki küresel likidite artışı ile birlikte, 2011 yılında fiyatlar tüm zamanların en yüksek değeri olan $6000/ton seviyesine ulaştı
5. 2011 sonrası 2016’ya kadar düşme trendi devam etti ve 2016’da fiyat $1000/ton seviyesine düştü
6. 2016’nın ikinci yarısından 2017 yılının ilk çeyreğine kadar, Tayland’daki sellerin sebep olduğu talep daralması endişelerinden dolayı bir miktar fiyat artışı gerçekleşti.
7. 2017 yılının ikinci yarısından itibaren, Tayland hükümetinin ulusal stoklardaki ürünleri satmasıyla fiyatlar düşüşe geçti
8. 2018 yılında Çin ile ABD arasındaki ticari çatışmalardan etkilenen doğal kauçuk fiyatı dalgalanma yaşadı

Fiyat volatilitesi halen yüksek seviyede seyretmektedir, 2010’dan 2018’e kadar, TSR20’nin borsa fiyatı yıllık ortalama %48 volatilite göstermiştir.

Fiyat değişimlerini anlamak

Herhangi bir ürün, üretim maliyetine, arz/talep dengesinden oluşan belirli bir primin eklenmesiyle fiyatlanır. Doğal kauçuk maliyeti arazi kiralama veya satın alma masrafları, tohum ve gübre masrafı, işçilik masrafları, depolama, taşıma masrafları ve finansman masraflarından oluşur. Sentetik kauçuk maliyeti ise petrol ve doğal gaz gibi hammadde fiyatları ve gerekli insan sermayesi ve enerjisi, işletme maliyetleri, mühendislik, paketleme, nakliye ve finansman masraflarını içerir.

Kauçuk fiyatları yukarıda belirtilen maliyet unsurlarının sebep olacağından çok daha yüksek oranda volatilite göstermektedir. Bunun sebepleri şunlardır:

1. Petrol fiyatlarındaki oynaklık: Geçmiş verilere bakıldığında, doğal kauçuk fiyatının petrol fiyatı ile birlikte hareket ettiği görülmektedir. Çoğu üretim branşında doğal kauçuğun muadili olarak kullanılabilen sentetik kauçuk petrolden üretilen bir üründür. Petrol fiyatları düştüğünde, sentetik kauçuk fiyatları da düşmekte ve bu değişim doğal kauçuğa olan talebi azalttığı için, doğal kauçuk fiyatını da aşağıda çekmektedir.
2. Vadeli işlem piyasaları: Lastik üreticilerinin kauçuk fabrikaları ile yaptıkları satın alma sözleşmelerinde kullanılan doğal kauçuk fiyatı ağırlıklı olarak Singapur Borsası vadeli işlem fiyatına göre belirlenir, genelde teslimattan önceki son ay içerisindeki borsa kapanış fiyatlarının ortalaması alınarak hesaplanır. Bu yüzden kauçuk futures kontratlarının fiyat hareketleri, spot veya fiziksel piyasadaki kauçuk fiyatlarını yakından etkilemektedir.

Vadeli işlem piyasaları:

Emtia borsası, birden fazla alıcı ve satıcının, borsa tarafından belirlenen kural ve prosedürler çerçevesinde emtia bağlantılı sözleşmeler ticareti yaptığı bir pazardır. Ticaretin odak noktası olarak, alıcı ve satıcıların tek bir yerde yoğunlaşması, uygun bir karşı taraf arayışında ortaya çıkacak işlem maliyetlerini azaltır, borsanın bu faydası vardır. Ayrıca piyasada yer alan tüm aktörler eşit erişime sahip olduğundan, gerçekleşen her işlem “fiyat keşfi” için bir araç olur ve “fiyat şeffaflığını” doğru bir şekilde yansıtır.

Gelişmiş ülkelerde, bu tür borsalar genellikle vadeli işlem sözleşmeleri (futures) veya gelecekteki teslimat için standartlaştırılmış sözleşmeler (forwards) için bir platform görevi görür. Vadeli işlem sözleşmesi, önceden belirlenen bir tarihte, önceden belirlenmiş bir fiyattan, belirli bir malın bir miktarını almak veya satmak için yapılan bir sözleşmedir. Vadeli işlem sözleşmeleriyle piyasa katılımcısı gelecekteki teslimat fiyatını kilitleyerek, teslimat tarihinden önce meydana gelebilecek olumsuz fiyat hareketlerine karşı korunmuş yani hedge etmiş olur.

Emtia vadeli işlem sözleşmeleri 2 önemli ekonomik işlevi yerine getirmektedir. İlk olarak, bu piyasalardaki sözleşmeler, fiyat riskinin, onu taşımaya en az istekli olanlardan (örneğin kauçuk kullanıcıları) en büyük iştah ve kapasiteye sahip olanlara (genellikle spekülatörlere) aktarılmasına izin verir. İkinci olarak, vadeli işlemler piyasasında oluşan arz ve talep koşulları, alım satan yapan kişilere yol gösterecek, eğer bu bilgiler mevcut fiyatın düşük veya yüksek olduğunu ima ederse, satın alma ve satma kararlarını tetikleyebilecektir, bu şekilde fiyatlar doğru ve gerçek seviyelerine doğru ilerleyecektir.

Ancak kauçuk vadeli işlem piyasalarında oluşan fiyatların, spot yani fiziksel piyasada oluşan fiyatlarla gerekli korelasyonu göstermediği düşünülmektedir:

1. Vadeli işlemler piyasasında yeterince likidite olmaması
2. Kauçuk hammaddesi konusunda en büyük satın almayı yapan lastik fabrikalarının vadeli işlemler piyasasında işlem yapmamaları, satın alımlarını hedge etmek için pozisyon almamaları
3. Şu anda en aktif borsa olan SHFE’de yapılan alım/satım işlemlerinin fiziksel piyasada çok satılmayan bir ürün olan olan CSR5 için olması, bu yüzden vadeli işlem piyasasında oluşan fiyatların TSR20 için endikatif olmaması

Genel kanı, vadeli işlem piyasalarının düşük işlem maliyeti ve kaldıraç imkanı nedeniyle, kauçuk piyasası oyuncularından çok spekülatörler tarafından kullanıldığı ve spot fiyat oynaklığını artırarak, spot piyasayı istikrarsızlaştırdığı yönündedir.

Dünyada 6 ülkede kauçuk borsaları aktiftir:

• Singapur SICOM/SGX

Daha önce Singapur Ticaret Borsası Kauçuk Birliği olarak bilinen Singapur Ticaret Borsası (“SICOM”) 1992 yılında kuruldu. Singapur hükümetinin desteği ve lastik üreticilerinin teşvikiyle bu borsanın faaliyetleri kısa sürede gelişti. Bu borsada kauçuk haricinde sadece kahve ve altın işlem görmektedir. 2008 yılında, SICOM Singapur Borsası (“SGX”) tarafından satın alındı. SGX şu anda Asya’nın en büyük ikinci borsasıdır. SGX bünyesindeki TSR 20 vadeli işlemleri, TSR 20 için global olarak ana fiyat referansı olarak kabul edilmektedir. Bu borsa eski zamanlardan beri dünya kauçuk piyasasının kalbi olarak kabul edilse de, yakın zamana kadar popülaritesinden kaybetmiştir. 

• Tokyo TOCOM

Tokyo Ticaret Borsası (“TOCOM”) 1984 yılında, Tokyo Altın Borsası, Tokyo Kauçuk Borsası ve Tokyo Tekstil Borsası’nın birleşmesiyle kuruldu. TOCOM Japonya’nın en büyük türev platformudur. TOCOM, metal (altın, gümüş, platin, vb.) ve enerji ürünlerine (gaz yağı ham petrol, gazyağı, benzin) ilave olarak, hem RSS3 hem de RSS4 için kauçuk vadeli işlem sözleşmeleri sunmaktadır. TOCOM’daki kauçuk vadeli işlem piyasalarında yatırım fonları, emtia endeks fonları ve spekülatörler de işlem yapmaktadır. 

• Şangay SHFE

Şangay Vadeli İşlem Borsası (“SHFE”) 1999 yılında, Şanghay Metal Borsası, Şangay Gıda Maddeleri Ticaret Borsası ve Şanghay Ticaret Borsası’nın birleşmesiyle kuruldu. Çin’in en büyük emtia piyasasıdır, üyelik Çin Halk Cumhuriyeti vatandaşları ve Çin’de kayıtlı olan yasal girişimlerle sınırlıdır. SHFE’nin doğal kauçuk vadeli işlem sözleşmeleri (ithal kauçuk için RSS3, iç piyasada SCR5), 2006’dan bu yana Çin’de en fazla ticareti yapılan sözleşmelerdir. Geçtiğimiz dönemde Singapur ve Tokyo borsalarındaki kauçuk sözleşmeleri hacminde büyük düşüşler yaşanırken, Şangay borsası hacim, ciro ve aracı kurum sayısı olarak önemli ölçüde büyümüştür. Çeşitli metal ve petrol sözleşmelerinde de yaşanan bu büyüme, Çin’in kendi iç talebinin hızlı artışından kaynaklanmaktadır.  Kauçuk piyasalarını yakından takip edenler bu borsada spekülatörlerin çok aktif olduğunu ve işlem gören kauçuk fiyatlarının hem SGX hem de TOCOM’dan önemli ölçüde daha yüksek olabileceğini söylüyorlar.

• Tayland TFEX

Tayland Tarımsal Vadeli İşlemler Borsası (AFET) 1999 yılında kurulmuş ve ilk vadeli işlemini 2004 tarihinde RSS3 ile yapmıştır. AFET 2016 yılının başında, düşük ticaret hacmini canlandırmak ve türev ürünler için alım, satım, uzlaştırma ve saklama hizmetleri için tek ve tam entegre bir organizasyon olması amacıyla Tayland Vadeli İşlem Borsası (TFEX)’e dahil edilmiştir.

• Hindistan NMCE

Hindistan Ulusal Emtia Ticaret Borsası (NMCE), 2001 yılında Ahmedabad’da kurulmuştur.  Kauçuk vadeli işlem sözleşmeleri ilk kez Mart 2003’te işlem görmeye başlamıştır. 2018 yılında Hindistan Borsa Kurulu tarafından düzenlenmiş emtia türev borsası olan ICEX ile birleşmiştir.

• Malezya MRE

Malezya Kauçuk Kurulu (MRB), Malezya’daki kauçuk endüstrisinin şemsiye örgütüdür. 1 Ocak 1998’de kurulan MRB, bünyesinde Kauçuk Araştırma Enstitüsü (RRIM), Kauçuk Geliştirme Kurumu (MRRDB) ve Malezya Kauçuk Borsası’nı (MRELB) barındırmaktadır. MRB, her gün belirli sayıda kauçuk üreticisi ve trader’a fiyatlar konusunda anket yapmakta ve daha sonra bu fiyatların ortalaması olarak hesaplanan fiyatı kauçuk fiyatı olarak açıklamaktadır.

The post Kauçuk fiyatları appeared first on Şayeste Kauçuk & Kimyevi.

Global kauçuk üretimi

Doğal ve sentetik kauçuğun üretim eğrileri paralellik gösterse de son yıllarda bu durum doğal kauçuk lehine değişmektedir. 2000-2012 yılları arasında yıllık ortalama üretim artış hızı, doğal kauçukta %4,4 sentetik kauçukta %2,8 ve toplamda %3,4 olarak gerçekleşmiştir. Bunda doğal kauçuk üretimindeki iyileştirmeler ve verimlilik artışı ve kauçuğu tüketen sanayilerin doğal kauçuğu üreten Çin, Hindistan, Malezya gibi Asya ülkelerine kayarak, bu ülkelerde doğal kauçuktan yapılmış ara ürünleri tüketen büyük sanayi tesislerinin kurulmuş olması etkili olmuştur.

Kauçuk üretiminde ülke paylarına bakıldığında doğal kauçuğun %90’ı Asya-Pasifik’de üretilirken sentetik kauçukta bu oran %50’ye düşmektedir

*International Rubber Study Group

Doğal kauçuk üretimi

Tayland, Endonezya, Malezya, Hindistan, Vietnam ve Çin en büyük doğal kauçuk üreticileridir ve bu ülkeler toplam kauçuğun %90’ını üretmektedirler. Almanya, ABD ve Çin ise en büyük ‘işlenmiş vulkanize doğal kauçuk’ üreten ülkeler arasında sayılmaktadır.

Sadece doğal kauçuk üretimine bakıldığında başlıca üretim yapılan ülkeler şöyledir:

*2018 yılı toplam üretim 13,8 M ton olarak gerçekleşmiştir, IRSG

Doğal kauçuk ürünleri arasında, en çok üretilen ürün Blok Halinde Kauçuk (Teknik olarak belirlenmiş Kauçuk) TSR 20’dir. Şu anda, TSR 20 lastik endüstri tarafından en fazla tercih edilen çeşittir. Doğal kauçuk ürünleri arasında TSR, RSS ve lateks sırasıyla pazarın yaklaşık %75, %15 ve %10’unu paylaşmaktadır. Tüm TSR’ler arasında ise TSR 20 toplam üretimin yaklaşık %90’ını alırken, RSS’ler arasında RSS 3 toplam üretimin yaklaşık %70’ini oluşturur.

Sentetik kauçuk üretimi

Sentetik kauçuk günümüzde tüm dünya genelinde üretilmekte olup başlıca üretici ülkeler Çin, ABD, Japonya, Güney Kore ve Almanya’dır.

2013 yılında dünyada üretilen toplam 15,4M ton sentetik kauçuğun 5,9M tonu Stiren butadien, 3,6M tonu Polibutadien, 2.1M tonu Stiren Blok copolymer, 1,3M tonu Butil, 1.2M tonu EPDM, 0,8M tonu Poliizopren, 0,7M tonu Nitril, 0,4M tonu Kloropen kauçuk olmuştur.

SBR, %34 pay ile en çok üretilen sentetik kauçuk türüdür. Lastik üretiminde en yaygın şekilde kullanıldıkları için SBR ve PBR, en çok tüketilen sentetik kauçuk türleridir. Üretilen SBR’nin yaklaşık% 90’ı emülsiyon polimerizasyonu ve geri kalanı da çözelti polimerizasyonu ile yapılır. Ayrıca, üretilen tüm SBR’nin yaklaşık% 10’u lateks formunda pazarlanmaktadır ve halı altlığı, kağıt kaplama ve lateks köpük gibi uygulamalar için kullanılmaktadır.

Kauçuk tüketimi

Dünyada tüketilen kauçuk hammaddesi ağırlıklı olarak şu endüstrilerde kullanılmaktadır:

* 2013, Accenture Analizi

Kauçuk hammaddesinin en büyük kullanıcıları Çin, ABD ve Japonya’dır. 2018 yılında, dünyadaki toplam 13,81M tonluk doğal kauçuk tüketiminin 5,5M tonu Çin, 1,24M tonu Avrupa, 1,22M tonu Hindistan, 1,1M tonu ABD ve 1,07M tonu Doğu Asya (Japonya ve Güney Kore) tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu 5 bölge dünya tüketiminin %73’ünü gerçekleştirmektedir.

Şu anda, Çin dünyanın en büyük TSR 20 ve doğal kauçuk tüketicisi konumundadır ve aynı zamanda en büyük lastik üreticisidir.

The post Dünyada kauçuk appeared first on Şayeste Kauçuk & Kimyevi.

Tarihçe ve mevcut durum

Ülkemizde otomotiv sektöründeki ilk üretim adımı 1954 yılında Tuzla’da açılan Jeep fabrikası ile atılmıştır. Daha sonra 1967 yılında yerli araba Anadol’un üretilmesi, 1968’de Türk Otomobil Fabrikası’nın kurulması ve 1971’de Murat 124 modelinin üretiminin yapılmaya başlanması sektördeki öncü adımlar olmuştur. 2017 yılı itibariyle ülkemizde 12 adet otomotiv üreten şirket bulunuyor. Bunlardan 6’sı binek otomobil ve ticari araç üretirken, kalan 6’sı sadece ticari araç üretiyor. Türkiye’de üretim yapan marka ve modeller aşağıdaki tabloda yer alıyor.

2018 sonu itibariyle, Türkiye’de trafiğe kayıtlı toplam 22 milyon 865 bin 921 adet taşıt bulunuyor. Bunların %54’ünü otomobil, %16’sını kamyonet, %14’ünü motosiklet, %8’ini traktör, %3’ünü kamyon, %2’sini minibüs, %1’ini otobüs ve %0,3’ünü özel amaçlı taşıtlar oluşturuyor.

2018 yılı satış istatistikleri

T.C. Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi ve Ernst & Young Türkiye tarafından hazırlanan 2019 yılı “Türkiye’de Otomotiv Sektöründe Gündem” çalışması, otomotiv sektörü hakkında faydalı istatistikler paylaşıyor ve sektörün mevcut durumuna ışık tutuyor.

2018 yılında Türkiye’de 486 bin adedi binek araç ve 155 bin adedi ticari araç olmak üzere, toplam 641 bin adet araç satıldı. 2017 toplam satış adeti ile karşılaştırıldığında, bu rakam araç satışlarında bir önceki yıla göre %36’lık düşüş yaşandığını ifade ediyor. 2019 yılı ilk çeyrek döneminde gerçekleşen araç satışları ise bir önceki yılın aynı dönemine göre %45 oranında gerilemiş.

Geçtiğimiz sene satılan 641 bin adet aracın, yaklaşık %36’sı Türkiye’de üretilen araçlardan oluşmuş. 2018 yılında Türkiye’de en fazla binek aracı satışı yapan marka Renault olmuş. Toplam 77 bin adet araç satan Renault’u sırasıyla Volkswagen, Fiat, Hyundai ve Toyota takip ediyor. Geçtiğimiz sene ticari araç satışlarının lideri ise Ford olmuş. 42 bin adet ticari araç satan Ford’u, sırasıyla Fiat, Volkswagen ve Renault izliyor.

Üretim istatistiklerine göre 2018 senesinde Türkiye’de 1,02 milyon binek araç ve 524 bin ticari araç olmak üzere, toplam 1,55 milyon adet araç üretilmiş.

Üretilen araç sayısında bir önceki seneye göre %10 düşüş gerçekleşmiş. 2019 yılı ilk çeyrek döneminde gerçekleşen araç üretimi ise bir önceki yılın aynı dönemine göre %16 oranında gerilemiş.

Otomotiv Sanayii Derneği (OSD) açıkladığı 2019 yılının ilk yarısına ait üretim, ihracat adetleri ile pazar verilerine göre, Türkiye’de toplam üretim bu yılın ilk yarısında geçen yılın aynı dönemine göre %13 azalarak 735,062 adet olarak gerçekleşmiş. 2017 ile 2018 yıllarında Türkiye’de üretilen araç sayıları karşılaştırıldığında ise Renault satışlarında %26, Fiat satışlarında %32 ve Hyundai satışlarında %41’lik düşüş gerçekleşmiş.

2018 senesinde, Türkiye’de üretilen araçların %85’i yurtdışına ihraç edilmiş. 2017 ile kıyaslandığında, ihraç edilen araç sayısı nerdeyse aynı kalmış.

Türkiye’de üretilen araçların en büyük pazarı olan Avrupa taşıt pazarı 2018 sene içerisinde %0,4 büyümüş yani adet bazında 2017 ile nerdeyse aynı seviyede kalmış. Avrupa ülkeleri içerisinde en büyük 5 pazar sırasıyla Almanya, İngiltere, Fransa, İtalya ve İspanya.

2017 yılı itibariyle ülkemizde 12 adet otomotiv üreten şirket bulunuyor. Bunlardan 6’sı binek otomobil ve ticari araç üretirken, kalan 6’sı sadece ticari araç üretiyor. Kapasite kullanımı olarak bakıldığında, 2017 senesinde, ortalama kapasite kullanımı %88 iken, 2018 senesinde %80’e gerilemiş.

The post Otomotiv nereye gidiyor? appeared first on Şayeste Kauçuk & Kimyevi.

Hevea Brasiliensis, don görülmeyen, tropik ve subtropik iklimlerin ağacıdır. Bu ağaçların yetişmesi için 26-32 derece sabit sıcaklıklar, yıllık 2.500 milimetre civarı yağış ve yağmurlu geçen bahar ayları gereklidir. Bunun sonucu olarak, ağacın yetiştiği alanlar sınırlıdır. Güneydoğu Asya ve Batı Afrika’da geniş plantasyonlar bulunmaktadır ancak ağacın doğal habitatı olan Brezilya’da ekim alanları tamamen yok olmuştur.

Kesim ile süt elde etme (Tapping) ve Pıhtılaşma (Koagülasyon)

Hevea Brasiliensis ağacının kabuğu kısmen kesildiğinde, kesilen kısmın içinden sütlü bir sıvı akar ve kuruduğunda lastikli bir filme dönüşür. Akan süte lateks ismi verilir, lateks sütü yaklaşık 0.5 mikrometre çapında, yüksek moleküler ağırlıklı bir kauçuk polimeri olan cis-poliizopren taneciklerinden oluşur. Bu tanecikli sıvı süspansiyonu %30 katı kauçuk içerir.

Kauçuk ağaçları her iki günde bir kez “tap” edilir ve her seferinde yaklaşık 50 gram katı kauçuk içeren lateks elde edilir. Standart kesim yöntemi ile ağaç gövdesinin yarısı, kesim için uygun olan en yüksek noktadan başlayarak, 30°’lik bir açıyla, soldan sağa doğru kesilir. Takip eden her kesim bir öncekinin hemen altında yapılır. Kauçuk ağacının plantasyonlardaki ekonomik yaşam süresi, ortalama olarak 32 yıl civarındadır, bunun ilk 7 yılı ağacın olgunlaşması için geçen ve hasat alınmayan süredir, kalan 25 yıl ise üretken fazdır. Ortalama olarak bir hektarlık yani 10 dönümlük alana 375-500 adet ağaç ekilebilir, ortalama olarak 1 hektarlık alandan yılda 1-1,5 ton lateks elde edilir, yani bir kauçuk ağacı yılda yaklaşık 2,5 – 3,5 kg lateks verir.

Kauçuk üreticileri için hektar başına ürettikleri lateks miktarı büyük önem taşımaktadır. Dünyanın en büyük doğal kauçuk üreticisi olan Tayland hektar başına yılda 1800 kg lateks üretirken, sırasıyla Vietnam 1720 kg ve Endonezya ise 1080 kg üretmektedir.

Kauçuk sıvısının işlenmesi

Ağaçlardan elde edilen lateks toplanır ve lateks veya kauçuk olmak üzere işlenir. Lateks sıvısı, hiçbir işleme tabii olmadan, amonyak eklenerek korunabilir ve lateks konsantresi olarak sıvı halde işlendiği ülkelere taşınabilir. Piyasada satılan lateksin kauçuk oranı (DRC = Dry rubber content) %60 seviyesindedir, yüksek amonyak veya düşük amonyaklı çeşitleri olabilir.

Kauçuk elde etmek için ise, hasat edilen lateksi filtrelemek, suyla seyreltmek ve daha sonra asetik asit veya formik asit gibi maddeler kullanarak pıhtılaşmasını sağlamak gerekir. Bu işlem, ham doğal kauçuğu sıvıdan ayırır ve daha sonra işlenecek katı bir pıhtı yani kütle oluşturur. Bu kütleler ayrıca ağaçtan lateks toplama kaplarında oluşan ve kaplam (“cuplump”) ismi verilen otomatik pıhtılaşmalardan da oluşabilir. Bu kütleler daha fazla kirlilik seviyesine sahiptir ve bu nedenle düşük kauçuk sınıflarının üretiminde kullanılırlar

Dünya genelinde ağaçlardan toplanan doğal kauçuğun yaklaşık yüzde 10’u lateks olarak değerlendirilir, kalanı ise yaprak halinde, krep halinde veya blok halinde işlenen kauçuk ürünlerine dönüştürülür.

Kauçuk ağacı yetişen ülkeler

19.yüzyılın sonlarında, dünyadaki kauçuk üretiminin %99’u Brezilya tarafından yapılıyordu.

1876 yılında İngiliz bir kaşif, Sir Henry Wickham, Hevea Brasiliensis ağacının 70 bin tohumunu Brezilya’dan kaçırarak Londra’ya getirdi. Londra’da Kew Bahçesi’ne ekilen bu tohumlar, daha sonra Sri Lanka, Singapur, Malezya ve Endonezya’daki plantasyonlara gönderildi.

Günümüzde, dünyadaki doğal kauçuk üretiminin %91’i Asya kıtasında gerçekleşiyor, Brezilya ise dünya üretiminin %1’den az bir kısmını gerçekleştiriyor. Şu an, Asya ve Afrika’da 40’tan fazla ülkede kauçuk üretimi yapılmaktadır:

Kauçuğun özellikleri

• Kauçuk esnek bir maddedir. Isıtılınca yumuşar, 180°C’de yapışkan hale gelir, 220°C’de tamamen erir. Bu sıcaklıktan sonra kauçuğun damıtılması başlar. Damıtma ürünü akıcı, yağımsı bir sıvıdır, buna “kauçuk yağı” denir. Bu yağ kauçuğun çözücüsü olarak kullanılır.
• Kauçuk havadan oksijen alarak ve ışık etkisiyle eskimeye başlar. Kauçuğun başlangıçta yüzeyi yapışkan olur, sonra sertleşmeye, çatlamaya başlar.
• Fiziksel özellikleri esneklik, elektrik yalıtkanlığı ve plastik bir durum alabilmesidir.
• Terebentin, eter, aldehit fenol, anilin, piridin, klorlanmış hidrokarbonlar kauçuğu çözer.
• Alkol ve ketonlar kauçuğa etki etmezler

Doğal kauçuk 3 sene boyunca özelliklerini kaybetmeden depolanabilir. Depolama için en uygun hava sıcaklığı 15 – 30°C’dir.

The post Kauçuk ağacı appeared first on Şayeste Kauçuk & Kimyevi.

Amerika yerlilerinin kauçuk kullandıklarına dair ilk ciddi araştırma 1735’te Güney Amerika’ya gönderilen ve Fransız coğrafi keşif grubunun üyesi olan Charles-Marie de La Condamine tarafından yapılmıştır. La Condamine, Hevea Brasiliensis ağacının yoğunlaştırılmış suyunu Fransızca’da “ağlayan ağaç” anlamına gelen caoutchouc olarak tanımlamış ve Avrupa’ya kauçuk örnekleri göndermiştir.

Kauçuk hakkında ilk bilimsel makale de 1751 yılında Fransız François Fresneau tarafından yazılmış ve 1755’te yayınlanmıştır.

Bundan birkaç yıl sonra, 1770’de, İngiliz bilim adamı Joseph Priestley, kauçuk numunelerini İngiltere’ye getirmiş ve kauçuğun kağıt üzerindeki kurşun kalem izini silmek için kullanılacağını keşfetmiştir. Bu özelliğinden dolayı kauçuk, İngilizce’de silgi anlamına gelen rubber ismi ile anılmaya başlanmıştır.

Aynı tarihlerde Fransız bilim insanları kauçuğu neft yağı kullanarak sıvı haline geri döndürmeyi ve bu şekilde kauçuğu farklı ebat ve boyutlarda üretmeyi başarmışlardır. Dünyada ilk kauçuk boru bu tarihte üretilmiştir. 1803 yılında ise Fransa’da kauçuk hammaddesinden kadın çorapbağı üreten bir fabrika açılmıştır.

Kauçuk hammaddesinin endüstride kullanılmaya başlanması 19. yüzyılın başlarına denk gelir. İskoç kimyager, Charles Macintosh 1823’te naftayı ucuz ve etkili bir çözücü olarak kullanmayı yeniden keşfetmiştir. İki kumaş arasına kauçuk ve nafta çözeltisi yerleştiren Macintosh günümüzde “Macintosh” olarak da bilinen çift dokulu ve su geçirmez pelerinleri üretmiştir.

Macintosh’un meslektaşı ve daha sonra ortağı olan Hancock’un çalışması ise kauçuk endüstrisinin başlangıcı adına daha büyük önem taşıyor. Kauçuğu farklı şekillerde kumaşların üzerinde deneyen Hancock, çalışmaları sonuç vermeyince atık kauçukları kesmek üzere bir mastikatör icat etmiştir. Elle sürülen ve çivili bir rulonun döndürüldüğü bu ahşap makine, kauçuğu parçalara ayırmak yerine, ileri üretim aşamalarında kullanıma uygun olacak homojen hale getirerek, endüstriyel kullanımının yolunu açmıştır.

Hancock ile aynı yıllarda Amerikalı Edwin Chaffee kauçuğun düz yapraklar olarak çıkmasını sağlayan kalenderi icat etmiş ve Amerika’daki ilk kauçuk fabrikasını açmıştır.

Macintosh ve Hancock’un çabaları kauçuğun endüstriyel hammadde olarak kullanımı konusundaki bazı sorunları çözmesine ragmen, diğer önemli dezavantajlar yani doğal kauçuğun hava sıcaklığına göre değişmesi (sıcakla yumuşaması ve soğukla sertleşmesi), yapışkan olması, kokulu olması ve şeklinin kolay bozulabilmesi halen kauçuğun endüstride kullanımı engel oluşturmaya devam etmiş. Tüm bu dezavantajlar, 1839’da Amerikalı mucit Charles Goodyear tarafından tesadüfen keşfedilen vulkanizasyon işlemi ile giderildi. Kauçuk parçalarını kükürt eşliğinde yüksek ısıya maruz bırakan Goodyear, ilk başta yanmaz lastik daha sonra ise vulkanize kauçuk ismini verdiği ve hava şartlarına dayanıklı olan bir ürün yarattı.

Vulkanizasyon işlemi, doğal kauçuğun önce makine ve bisikletlerde ve daha sonra otomobillerde kullanılmasına izin vererek, modern kauçuk endüstrisini mümkün kılmıştır. Daha sonraki keşifler ile Goodyear’ın orijinal teknikleri geliştirilmiş olsa da, vulkanizasyon süreci temelde aynı kalmıştır.

1840 yılında İngiliz Robert Thomson tarafından araba tekerleklerine eklenmek üzere, içi hava dolu kauçuk tüpler icat edilmiş ancak kauçuğun tekerlek için kullanımı 1888 yılında İskoç John Boyd Dunlop tarafından, oğlunun bisikleti için yaptığı havalı bisiklet lastiği ile başlamıştır.

Kauçuk ağacı yetiştiriciliği, 1888-1912 arası Singapur Botanik Bahçeleri direktörü olan Henry N. Ridley’nin çalışmaları sonucunda önemli ölçüde gelişmiş, Ridley, günümüzde hala kullanılan tapping yöntemlerini belirlemiştir, böylece büyük ölçekli üretim mümkün olmuştur.

1899’da John Perkins, formik asit kullanarak lateks pıhtılaşmasını keşfetmiş ve üretim sürecini daha da iyileştirmiştir.

20. yüzyılın başları sentetik kauçukların üretilmesine şahit oldu. 1909’da Almanya’da Bayer laboratuvarlarında çalışan Fritz Hofmann tarafından ilk sentetik kauçuk üretilerek, dünyadaki ilk patenti alındı. Bununla birlikte, sentetik kauçuğun endüstriyel kullanımı 1910’da, birbirlerinden bağımsız çalışan iki İngiliz, Matthews ve Strange ve bir Alman Harries tarafından, sodyumun polimerleşmeyi hızlandırmak için bir katalizör olarak kullanılmasıyla mümkün oldu. 1914-1918 arasındaki I. Dünya Savaşı sırasında, Almanya’da ticari ölçekte metil kauçuk yapıldı.

Sektördeki önemli gelişmelerden biri de ilk kapalı karıştırıcının icadı oldu. İngiliz Fernley H. Banbury, 2 Ekim 1916’da kendi ismini verdiği kapalı karıştırıcının orijinal patentini aldı. Günümüz teknolojisinin çok ilerlemiş olmasına rağmen, halen Banburyler farklı boyut, şekil ve tipte kauçukları, ilgili kimyasal maddeler ve dolgu maddeleri karıştırmak için kullanılmaya devam edilmektedir.

20. yüzyılın başlarında, Avrupa ve Kuzey Amerika’da otomobil sektörünün kurulmasıyla birlikte kauçuğa olan talep hızla arttı. Otomotiv endüstrisi, II. Dünya Savaşı’na kadar, lastikleri ve diğer bileşenleri için tamamen doğal kauçuğa bağlı kaldı. Ancak Japonya 1941’de savaşa girdikten sonra, Müttefik ülkelerin Sri Lanka hariç tüm Asya’daki doğal kauçuk kaynakları ile ilişkisi kesildi. Bundan dolayı, ABD’de ilk başlarda guayule çalısı ve karahindiba gibi alternatif doğal kauçuk kaynakları geliştirmeye çalışıldı ancak bu alternatif başarılı olmayınca Amerika büyük sıkıntıya girdi ve tarihin tanık olduğu en büyük kampanyayı başlatarak, elindeki kauçukları savaş araçları için kullanmaya öncelik verdi. Bu bağlamda savaş araçları için gerekli olmayan herhangi bir üründe kauçuk kullanımı yasaklandı, otoyollardaki hız sınırı, ülke genelinde lastiklerde aşınma ve yıpranmayı azaltmak için saatte 35 mil düşürüldü ve vatandaşlardan evdeki kauçuk eşyalarını bağışlayıp, eritmeleri istendi. O dönemde yılda 8000 ton olan sentetik kauçuk üretimi, seferberlik sonrası 1945 yılında 756,000 tonu geçti.

1945’ten sonra dünyanın her yerinde, özellikle Avrupa, Kuzey Amerika ve Japonya’da sentetik kauçuk fabrikaları kuruldu. II. Dünya Savaşı’nın sonunda doğal kauçuk kaynaklarının açılmasıyla düşüşe geçen sentetik kauçuk endüstrisi, 1950’lerin başlarında teknolojinin de yardımıyla oluşturulan üstün özellikli sentetik kauçukların üretimiyle büyümeye devam etti. 1960 yılında sentetik kullanımı ilk kez doğal kauçuk tüketimini geçti ve sentetik kauçuk tüketimi o zamandan beri liderliğini korudu.

The post Endüstri tarihi appeared first on Şayeste Kauçuk & Kimyevi.

Doğal kauçuk çeşitleri

Kauçuk plantasyonlarında elde edilen hem sıvı formdaki lateks (Field Latex) hem de pıhtılaşmış formdaki lateksten (Field Coagulam) doğal kauçuk (NR) üretilir. Plantasyonlardan gelen pıhtılaşmış formdaki lateks, ağaç üzerindeki kesik kenarda kendinden pıhtılaşmış lateks ve toplama kaplarındaki pıhtılaşmış lateksin (Cuplump) toplanmasıyla oluşur.

Doğal kauçuk aşağıdaki 5 formda işlenir ve pazarlanır:

• Yaprak halinde
• Blok halinde (TSR – Teknik olarak belirlenmiş kauçuk)
• Krep halinde
• Lateks konsantresi olarak
• Skim kauçuk olarak

Yaprak halinde kauçuk

Kauçuğun bu türü, en eski ve en popüler türüdür. Üretilmesi kolay ve basit olan bu tür, çoğu ülkede küçük üreticiler tarafından üretilir ve satılır. Uluslararası piyasada RSS Kauçuk (Ribbed Smoked Sheets) ve ADS (Air Dried Sheets) olmak üzere iki tipi mevcuttur.

Ribbed Smoked Sheets (RSS)

Field Latex %70 oranında su içerir. Yapılan işlemlerle, lateks dış maddelerden temizlenmesi için elenir, pıhtılaştırılır ve tabaka halinde haddelenir. Bu tabakalar daha sonra duman ile kurutulur ve RSS olarak bilinen Ribbed Smoked Sheets üretilir. RSS Kauçuk, duman kullanılarak tamamen kurutulmuş, pıhtılaşmış lateks tabakalardan oluşur. Bu kauçuğun sınıfları yani gradeleri renk, tutarlılık ve ürün üzerindeki defoların görsel değerlendirilmesiyle belirlenmektedir ve RSS 1 en saf kaliteyi temsil eder. RSS Kauçuk sınıfları Uluslararası Kauçuk Kalite ve Paketleme Konferansı (The International Rubber Quality and Packing Conference – IRQPC) tarafından uluslararası standartlar oluşturmak için 1969’da çıkarılan ve 1979’de revize edilen Yeşil Kitap (Green Book)’a göre belirlenmiştir.

Air Dried Sheets (ADS)

Ülkemizde Erdrayt olarak bilinen ürünlerin üretim şekli RSS ile aynıdır ancak duman yerine hava şartları ile kurutulurlar, bundan dolayı RSS’e göre daha şeffaf renge sahip olurlar. Bu kauçuk türü kuru, temiz, sağlam ve lekesiz olur, içerisinde reçineli madde ve kabarcıklar bulunmaz.

Blok halinde kauçuk (TSR – Teknik olarak belirlenmiş kauçuk)

Field Coagulam kontrollü koşullar altında yıkanır, parçalanır ve granüle edilerek, TSR yani Technically Specified Rubber (Teknik olarak belirlenmiş kauçuk) olarak anılan blok kauçuk üretimi için kullanılır.

İSO (Uluslararası Standartlar Örgütü) ilk olarak 1964 yılında Doğal Kauçuk Teknik Spesifikasyonları şartnamesini yayınlamıştır. Bu şartnameye dayanarak, Malezya, 1965 yılında SMR – Standart Malezya Kauçuğu üretimini başlatmış ve o zamandan beri tüm doğal kauçuk üreten ülkeler bu şartnameye göre kendi kauçuklarını üretmeye ve TSR olarak pazarlamaya devam etmişlerdir. ISO tarafından belirlenen kalite standartları, ürün içerisinde izin verilen maksimum toprak (kir), kül, nitrojen, uçucu maddeler ve plastiklik muhafaza endeksi içeriğini belirler.

Ülkelere göre TSR türleri:

• SMR: Standard Malaysian Rubber (Standart Malezya Kauçuğu)
• SIR: Standard Indonesian Rubber (Standart Endonezya Kauçuğu)
• SSR: Standard Sri Lanka Rubber (Standart Sri Lanka Kauçuğu)
• SVR: Standard Vietnam Rubber (Standart Vietnam Kauçuğu)
• STR: Standard Thailand Rubber (Standart Tayland Kauçuğu)
• ISNR: İndia Standard Natural Rubber (Hindistan Standart Doğal Kauçuk)

TSR’lerin isimlendirilmesi 3 veya 4 harfli ülke koduyla başlar, daha sonra ülke koduna üretilen ürünün, izin verilen azami toprak (kir) içeriğini binde olarak ifade eden sayı eklenir. Örneğin lastik ve otomotiv endüstrisinde kullanılan en yaygın kalite SMR 20’dir. Bu Malezya’da üretilen ve kirlilik oranı %0,2’yi geçmeyen TSR ürününü ifade eder.

TSR’nin yaprak halinde veya krep halinde işlenen doğal kauçuklara göre bazı avantajları vardır:

• Homojen olduğundan kesin ve net sınıflara ayrılır, bu yüzden tüketicilerin gereksinimlerine göre doğru TSR sınıfını seçmeleri kolaydır
• Ürünün içerisindeki yabancı ve uçucu maddelerin miktarı belli olduğu için, ürünün gerçek faydasını değerlendirmek mümkündür
• Standart boyda, kompakt ve polietilen sargılı balyalar şeklinde satıldığı için, depolanması ve taşınması kolay ve düşük maliyetlidir

İSO, 5 adet TSR sınıfını aşağıdaki kriterlere göre belirlemiştir:

TSR’ler genellikle uluslararası pazarda 33 1/3 kg balya, 35 kg balya ve Hindistan’da 25 kg balyalık bloklar şeklinde paketlenir. Tüm TSR’lerin ISO 2000 standardı tarafından belirlenen teknik özelliklere uyumlu olması gerekmektedir.

Krep halinde kauçuk

Krep halindeki doğal kauçuk, Field Latex veya Field Coagulam’ın, krep ismi verilen ağır merdanelerden geçirilmesi ve ortam sıcaklığında kurutulması ile üretilir. Bu kauçuk dıştan bakıldığında kırışık bir dantel dokusuna sahiptir.

Kauçuk tipleri arasında, krep halinde kauçuk en az üretilen kauçuk türüdür. Günümüzde üretimi sadece Sri Lanka ve Hindistan’da devam eden krep halinde kauçuk, yılda 75.000 ton civarı üretilmektedir.

Üretildikleri malzemenin tipine bağlı olarak farklı krep kauçuk türleri mevcuttur. Yeşil Kitap’a göre Pale Latex (Soluk renkli lateks – Field Latex’ten üretilir), Estate Brown Crepes (Estate Kahverengi Krep, Field Coagulam’dan üretilir), Thin Brown Crepes (İnce kahverengi krep), Thick Blanket Crepes (Kalın battaniye krep) ve Standard Flat Bark crepe (Standart Düz Kabuklu krep) isimli çeşitleri vardır.

Lateks  

Lateks, polimer taneciklerinin su içinde dağılmış haline verilen addır. Hava ile karşılaştığında katılaşan bu bitki özütü, çoğu zaman beyazdır ancak bazı bitkilerde sarı, turuncu ya da kırmızı da olabilir. Lateks karmaşık bir sıvı bileşimidir ve içerisinde protein, nişasta, alkaloid, şeker, yağ, sakız, tanin, reçine gibi birçok madde bulunur. Ayrıca lateks monomerlerin emülsiyon polimerizasyonu ile sentetik olarak hazırlanabilir.

Doğal lateks özsütünün yaklaşık %30’u doğal kauçuktur, %60 sulu serum ve %5-10 yağ asitleri, amino asitler ve tuzlar gibi diğer bileşenlerden oluşur. Lateks sütünün içerisinde mikroorganizmalar yaşayamaz ve alerjilere yolaçan mite’lar barınamaz.

Ağaçlardan elde edilen lateks sıvısı, hiçbir işleme tabii olmadan, amonyak eklenerek korunabilir ve lateks konsantresi olarak sıvı halde işlendiği ülkelere taşınabilir. Piyasada satılan lateksin kauçuk oranı (DRC = Dry rubber content) %60 seviyesindedir, yüksek amonyaklı, düşük amonyaklı, çifte santrifüj (Double Centrifuged) ve yüksek kauçuk oranlı lateks (High DRC latex) isimli çeşitleri vardır.

Dünya genelinde ağaçlardan toplanan doğal kauçuğun yaklaşık yüzde 10’u lateks olarak değerlendirilir, kalanı ise yaprak halinde, krep halinde veya blok halinde işlenen kauçuk ürünlerine dönüştürülür.

Skim kauçuk

Lateks elde etmek için yapılan santrifüj işlemi sırasında, %60 kuru kauçuğa sahip konsantre lateksin yanı sıra %4-8 kuru kauçuk içeren skim lateks de elde edilir. Skim lateks genellikle krep haline getirildikten sonra kükürtlü asit ile pıhtılaştırılır, kurutulur ve düşük dereceli bir kauçuk olan Skim Blok olarak pazarlanır.

Sentetik kauçuk çeşitleri

Her biri kendi bileşenlerine ve niteliklerine sahip olan 200’den fazla sentetik kauçuk türü vardır. Tüm sentetik kauçuklar, monomerlerin kimyasal olarak bir araya getirildiği polimerizasyon işleminden doğarlar. Polimerizasyon işlemi, genellikle sıvı veya gaz halde olan monomeri kauçuk, plastik veya lif formuna dönüştürür.Dünyada en çok kullanılan sentetik kauçuk türü olan SBR – Stiren Bütadien Kauçuk iki monomerden yapılmıştır – sıvı olan stiren ve gaz halinde olan bütadien. Stiren genellikle etil benzinden elde edilir. Etil benzin, petrolden üretildiği gibi, etilen ve benzinden de sentezlenebilir. Bütadien ise rafineri işleyişinde ortaya çıkan gazlardan elde edilir. Stiren ve bütadienin polimerizasyonu bir katalizör varlığında gerçekleşir, monomerlerin bir organik çözelti içerisinde çözümü veya su içerisinde emülsiyon yoluyla yayılmaları ile gerçekleşir. Lateks formundaki yeni polimer kırıntı haline gelecek şekilde pıhtılaştırılır, elenir, yıkanır ve süzülür. Polimer kırıntısı, sıcak hava fırınında kurutulur, daha sonra kuru kauçuk olarak balyalanır ve sevkiyat için polietilen torbalarda paketlenir.Sentetik kauçuklar, gerilim altında elastik deformasyona maruz kalma yeteneğine sahip ancak gerilim sonrası, önceki hallerini herhangi bir kalıcı deformasyona uğramadan koruyabilen yapay polimerlerdir. Polimerize edilen kimyasal maddeye bağlı olarak, sentetik kauçuk bir bowling topu kadar sert veya bir lastik bant kadar esnek veya bir sünger kadar yumuşak olabilir. Çeşitli sentetik kauçukları üretmek için kullanılan yaklaşık yirmi farklı kimyasal türü vardır, bunlardan en popüler olanları şunlardır:

• EPDM: Etilen propilen dien kauçuk
• NBR: Akrilonitril bütadien kauçuk
• BR: Bütadien kauçuk
• SBR: Stiren Bütadien kauçuk
• Silicone: Silikon kauçuk
• CR: Kloropen kauçuk
• FKM: Fluoroelastomer kauçuk
• İR: İzopren kauçuk

The post Kauçuk çeşitleri appeared first on Şayeste Kauçuk & Kimyevi.

Araç lastiklerine ek olarak, fren hortumları, fren silindir contaları, benzin hortumları, contalar, körükler, motor soğutma suyu hortumları, alt salıncak – üst salıncak bağlantı burçlarında, amortisör bağlantı takozları, motor bağlantı takozları (kulaklar), cam silecekleri, aks körükleri, şaft mafsalları, kapı fitilleri, külbütör (üst kapak) contaları, V kayışları, triger kayışları, şanzıman sızdırmazlık contaları, yakıt enjeksiyon sistemindeki contalar, yakıt pompası contaları, sızdırmazlık elemanları, viraj denge çubuğu (stabilizatör) bağlantı burçları, elektrik kablo hatları koruma kılıfları, egzoz borusu bağlantı burçları için de kauçuk malzemeler kullanılmaktadır, bu yüzden otomotiv sektörü kauçuk malzemelerin en yoğun kullanıldığı sektördür.

Konveyör bant imalatı, ayakkabı üretiminde ökçe, pençe ve taban imalatı, beyaz eşya sektöründe kullanılan kauçuk körükler, contalar, sıcak ve soğuk su hortumları, otoyol ve viyadüklerde kullanılan elastomer yataklar, genleşme contaları, içme suyu borularında sızdırmazlık contaları, plastik ve alüminyum doğramaların profil ve contaları, tıpta ve cerrahide kullanılan ince borular, şişme bot ve balonlar, iş ve ameliyat eldivenleri, havaalanı, terminal binaları ve otellerdeki yer kaplamaları, yürüyen merdivenler ve taşıyıcı bantlar, tenis ya da golf toplarında kullanılan kauçuk ve kauçuktan üretilen çeşitli yapıştırıcı türleri, kauçuk malzemelerin kullanıldığı diğer alanlardır.

Günümüzde her türlü endüstriyel kullanım için, o kullanım alanı için ideal özellikler taşıyan kauçuklar kullanılmaktadır. Geniş anlamda doğal kauçuk ve sentetik kauçuk olmak üzere iki gruba ayrılan kauçukların 250’den fazla farklı çeşidi bulunmaktadır.  Doğal kauçuk, özellikle düşük ısı iletkenliği, esneklik, darbe dayanımı, titreşim ve gürültü sönümleme gibi fiziksel özellikleri için tercih edilmektedir. Uygulamada doğru kauçuk ürününün seçilmesi, ortam sıcaklığı, kimyasal maddelere maruz kalma, aşınma ve yırtılma gibi mekanik ve fiziksel özellikler, raf ömrü ve hammadde maliyeti gibi birçok faktörün dikkate alınmasını gerektirir.

Isıya dayanıklılık

Bulunacağı ortamın sıcaklığı kauçuk ürünü için çok önemlidir. Ortam sıcaklığı düşerse, kauçuk sertleşir ve daha az esnek hale gelir ve hatta daha düşük sıcaklıklarda, çatlayabilir. Düşük sıcaklık nedeniyle elastomer özelliklerinde meydana gelen değişiklikler genellikle fizikseldir ve kauçuk camsı geçiş sıcaklığının altında hasara neden olabilecek büyük gerilimlere maruz kalmadıkça tamamen geri dönüşümlüdür. Yüksek sıcaklıklara maruz kaldığında ise bunun tersi olur, elastomerler yüksek sıcaklıklarda genellikle geri dönüşü olmayan kimyasal değişikliklerden geçer. Örneğin, polimer omurgası zincir kesilmesine maruz kalabilir veya polimer molekülleri çapraz bağlanabilir ve elastomerik parçanın çok daha yumuşak veya daha sert olmasına neden olur.

Isıya en dayanıklı kauçuk ürünleri Silikon ve Fluorokarbon kauçuktur, bu kauçuklar 230° C ısılara dayanabilirler. İkinci sırada 160 – 180° C maksimum çalışma sıcaklıklarına sahip Poliakrilik ve Hidrojen Nitril kauçukları bulunmaktadır, Neopren ve Nitril gibi kauçuklar 100 – 120° C arasında maksimum çalışma sıcaklığına sahiptir.

Sıvılara karşı dayanıklılık

Kauçuk hammaddesi maruz kaldığı sıvı ile uyumlu değilse, şişer ve hızlı bir bozulma sürecine girer. Sıvının konsantrasyonu, uygulanan basınç ve ortam sıcaklığı da sıvı uyumluluğu konusunu etkiler.

Fluorosilikon ve Fluorokarbon kauçuklar, yüksek sıcaklıklarda (>200° C) mükemmel yağ direncine sahiptir. İyi yağa direncine sahip, ancak orta sıcaklıktaki ortamlarda verimli olabilecek kauçuklar ise NBR, ACM ve HNBR’dir.  EPDM, SBR, Butil (IIR, CIIR, BIIR) ve doğal kauçuk bazlı elastomerler (NR, IR) zayıf yağ direnci gösterirler.

Aşınma ve yırtılma direnci

Aşınma direnci, sızdırmazlık uygulamaları ve lastikler için önemli bir seçim kriteriyken, yırtılma direnci, kauçuk ürününün çentiklenmeye, kesilmeye ve yırtılmaya dayanması gereken diğer mekanik uygulamalar için önemlidir. Hidrojen Nitril (HNBR), izopren kauçuğu (NR / IR) ve Stiren Bütadien Kauçuğu (SBR) gibi elastomerler doğal aşınma direncine sahipken, Silikon (VMQ), Butil (IIR) ve perfluoroelastomerler (FFKM) düşük aşınma direncine sahiptir.

İyi aşınma direncine sahip çoğu kauçuk aynı zamanda iyi yırtılma direncine sahiptir ve zayıf aşınma direncine sahip elastomerler genellikle zayıf yırtılma direncine sahiptir. Örneğin Silikon ve Fluorosilikon, zayıf yırtılma ve aşınma direncinden dolayı sadece statik uygulamalar için uygundur.

Hammadde maliyeti

Aynı uygulama için birden fazla kauçuk hammaddesinin tüm gereklilikleri karşılamasından dolayı, hangi elastomerin seçileceğini genelde fiyat belirler. Hammadde fiyatları, hammadde içerisindeki bileşikler ve işlem maliyetlerindeki farklılıklar nedeniyle büyük ölçüde değişebilir. Genelde, Stiren Butadien (SBR), Doğal kauçuk (NR), İzopren (IR), Neopren (CR) ve Nitril (NBR) kauçukları daha ekonomik kauçuklardır. EPDM, Silikon, ACM, Butil (IIR) ve HNBR ilk seviyeden daha pahallıdırlar ancak yine de ekonomik sayılırlar. Genellikle başka hiçbir elastomer gereksinimlerini karşılayamazsa seçilen pahalı kauçuklar ise Fluorokarbon (FKM), Perfluorokarbon (FFKM) ve Fluorosilikon (FVMQ)’dur.

Aşağıdaki tabloda karşılaştırmalı olarak, hangi kauçukların hangi alanlarda farklılaştığı ve öne çıktığı gösterilmiştir:

The post Kullanım alanları appeared first on Şayeste Kauçuk & Kimyevi.